КИМДИР САБОҚ, КИМДИР ДЎСТ

 

Ҳаётда кимгадир қаттиқ ишонишнинг икки оқибати бор; ё умрга татигулик сабоқ олишингиз ёки абадий дўстлик риштасини боғлашингиз мумкин. Мўмин инсонларни қалб кўзи билан кўради. Панд ейиши, адашиши мумкин, бироқ бу янглиш унинг аҳмоқлигидан эмас, сиддиқ (вафодор дўст)лигидан и

шора. Мўминнинг қалбида атрофидагиларга нисбатан кек ва ёмонлик бўлмагани учун бошқаларни ҳам ўзи каби санайди ва охир-оқибат кўнгли поклиги учун алданади, сурбет эса маккорлигидан унга панд беради.

Доктор қабулига кириш учун навбатда турганимда, бир аёл билан ҳамсуҳбат бўлиб қолдик. Оқ юзли, истараси иссиқ, рўмоли ва этаклари кенг-мўл либоси ўзига ярашиб турган, мулойим чеҳрасига табассуми ярашиб турган аёлни ўзимдан ёш тахмин қилган эдим. Танишганимизда мендан ёшлари анча катта эканлигини эшитиб ҳайрон қолдим, тўғриси. Уёқ-буқдан бошланган суҳбатимиз, иккимиз ҳам навбатимиз келиб, шифокор қабулиги кириб чиқгач, сокин тамаддихонада қизғин давом этди.

“— Турмуш ўртоғим вафот этганида иккинчи қизим бир ёшга ҳам тўлмаган эди,-дея тақдир ҳикоясини бошлади аёл.- Юрак хуружи деди шифокорлар. Ишдан келдилару, “Бироз ухлаб турайин, чарчабман чоғи, юрагим ўйнаяпти” деб ичкарига кириб кетдилар. Кечки овқатга уйғотай, деб кирсам, жонлари узилган экан. Раҳматли эрим ўттиз ёшда эдилар ўшанда. Мен энди йигирма тўрт ёшни қарши олган келинчак, ҳали тенгдошларим узатилмай туриб, беваликнинг қора либосини эгнимга илдим. Хўжайинимнинг вафотига йил тўлгач, негадир қайнотамникида ўзимни бегона ҳис қила бошладим. Йўқ, улар, эримнинг яқинлари менга дағал муомала қилганлари йўқ. Аксинча, қизларимни жонига баробар билар, менга ҳам озор беришмас эди. Қайнота-қайнонам Аллоҳни таниган инсонлар бўлгани учун, мен ёшгина жувон умримни ёлғиз ўтказаётганим учун ўзларини айбдор санар, кўзларимга қараб унсиз ёш тўкардилар. Ота-онамга маслаҳат солиб, алоҳида уй-жой қилиб чиқиб кетишга аҳд қилдим. Дадаси вафот этмаганларида ҳам барибир ҳовлидан чиқишимиз керак, уйланадиган қайниларим бор, уйда уч овсин сиғмас эдик. Дадам уй олиш ҳаракатига тушганларида қайнотам ва қайниларим ҳам қўл қовуштириб ўтиришмади. Дарҳол икки хонали уй олишди. Кўчиб  чиқдик. Ишга жойлашдим. Олий маълумотли иқтисодчиман. Хусусий фирмага бош менежер ва бош ҳисобчи вазифаларини бирга бажара бошладим. Ойлик маошим яхши, икки қизим ва ўзимни бемалол таъминлай олардим. Бўлак бўлиб чиққанимиздан икки йил ўтиб тўнғич қизим мактабга чиқди. Ҳаммаси яхши кетаётган эди. Менга эр керак эмас эди. Икки қизим бағримда, ишим, уй-жойим бор, ризқ-насибамни Аллоҳ етказаётган эди. Аммо атрофдагилар, яқинларимнинг ҳар куни “Турмуш қурмасанг бўлмайди”, “Бошида эри йўқ аёлнинг ҳурмати бўлмайди”, “Қизларингга ота тарбияси керак!” деб таъкидлайверар, ҳар куни ҳеч бўлмаганда бир марта айни мавзу муҳокама қилинар эди. Ўша  кунларда бир инсондан турмушга чиқиш таклифи бўлаётганди. Муаммо шундаки, у инсон оилали, аёли жиддий хасталик билан оғригани учун иккинчи аёлга уйланишга эҳтиёжманд эканини билдирганди. Кўп ўйладим ва яқинларимга маслаҳат солиб унинг таклифини қабул қилдим. Турмуш қурдик. Қизларим бахтиёр эди. Ҳа, синглим, мендан кўра қизларим жуда бахтиёр эдилар. Ота меҳрига тўймай қолган гўдакларим у инсонни “Дадажон” деб эъзозлар, бизникига келадиган фурсатларини интиқ кутарди. Бир йил ўтиб ўғлим туғилди. Одамларнинг “Бировнинг эридан эр чиқармиди?”, “Иккинчисига уйланганлар барибир бир куни ташлаб кетади” деган гапларидан, юрагим беҳаловат эди. Аммо ўғлим туғилиб хотиржам тортдим. Чунки уларнинг ҳам тўрт қизи бўлиб, ўғил фарзандлари йўқ эди. Ўғлимиз оила риштасини мустаҳкамлади, дея қаттиқ ишонган эканман. Билмабманки, ота меҳридан маҳрум қизларимдек ўғлим ҳам тирик етим бўлиб ўсар экан. Кунда келишлари кунора ташрифга дўнди. Кейин уч кунда бир, ҳафтада бир... Ҳатто қўнғироқ қилиб қўйишларига ҳам интиқ бўлдик кейинчалик. Ва аниқки, бундай эътиборсизлик аёл ғазабини келтиради. Ўртамизда келишмовчиликлар пайдо бўлди. Тез-тез жанжаллашадиган бўлдик. Бир тортишувимизда “Хотимни ҳаммасидан хабар топибди. Сен билан жанжаллашмоқчи. Ўзимни ўлдираман, деб таҳдид қиляпти” деб қолдилар. Ҳайрон қолдим:

—   Хотиним рози, касал бўлгани учун иккинчи аёлга уйланишимни истаяпти, дегандингиз-ку?

Ғудрандилар нималардир деб. Афсус, ақлим жуда кеч кирди. Ҳеч қанақасига хотини касал бўлмаган ва менга уйланишидан хабардор бўлмаган. Эркаклар аёлларни макр-ҳийлакор дейишадику, аммо эркакнинг маккоридан Аллоҳ асрасин экан!..

Талоқ бердилар. Боламни бағримга босганча аччиқ-аччиқ кўз ёш тўкиб қолавердим. Ожизамиз, кўнглимиз пок-да, сингилжон, жуда қаттиқ яхши кўрган эканман. Қизларимни айтмайсизми? Уларга ичикиб болалари бири қўйиб бири касал бўлди. Не кунларни кўрмадим-а, нима кунларни бошимдан ўтказмадим! Мана, шукр, ўғлим саккиз ёшга тўлди. Бу йил учинчи синфга боради. Бирам ақлли, бирам меҳрибон, Аллоҳ умрини, ақлини зиёда қилсин. Жароҳатларим малҳам топди. Аммо яқинда ўғлимнинг отаси қўнғироқ қилиб боласини сўраган эди, қайта тирналди ярам.

—   Мени қарғаганмидинг, икки қизимнинг оиласи бузилди. Бир қизим бир ойгина эр уйида яшади. Эри, қайнонаси туҳмат билан оиласини бузиб юборишди...- дея ҳасрат қилди.

—   Қарғаганимни эслолмайман, аммо Аллоҳга шикоят қилган эдим!- дедим. Тўғрисиям шу-да! Кўнглимнинг оғриғини фақат Аллоҳга дардимни айтиш билан овутардим. Ҳаммаси ортда қолди. Энди орқага йўл йўқ. Ишонган эдим у инсонга. Бу ишонч бир умрлик сабоқ берди. Менга ҳам, ўзига ҳам...”

Опа билан узоқ суҳбатлашдик. Ўзининг изни билан фақат шу ҳикоясини муштарийларга бўлиша олдим. Ишонганларимиз сабоқ эмас, дўст бўлсинлар...

Умида АДИЗОВА