ОНАНИНГ ДАРВОЗАСИ ФАРЗАНДИ УЧУН ЁПИЛМАЙДИ

 

Онам билан икки йил гаплашмадим. Мен асли сивасликман. Шаркишланинг совуғи, Гемерикнинг аёзи, Заранинг сукунатини яхши биламан. Бироқ одам боласи баъзан юртини яхши биладию, онасини билолмайди.

Исмим Заҳро. Истанбулда ишимни йўлга қўйиб олгандим. Матбаачилик қилардим. Яхшигина тадбиркорлик, даромадим яхши эди.  Ҳар ой онамга мунтазам пул жўната бошладим. “Онам тўкин яшасин” дедим. “Мен қийналсам ҳам, онам қийналмасин”.  Лекин қишлоққа ҳар келганимда юрагим ғаш бўлади. Онамнинг оёғида ҳалиям резина калиш. Эгнида бир неча йилдан бери кийиб юрган ўша эски палтоси. Уйнинг бўёғи кўчиб, эшиклар захдан шишган. Ўтин иситгичда яна тарҳана аталаси қайнар, дастурхонда яна булғур палови…

Шунингдек, бир неча йилдан бери ичимда бир ҳисни кўтариб юргандим: болаларга тенг муомала қилмаслик. Бизда доим шундай эди. “Амаллайдиган”, “кучли бўлган”, “йўлини қилиб қаддини кўтарган” мен эдим. Қолган туғишганларимга мендан кўра кўп қўнғироқ қилинар, кўпроқ сўралар, қўллаб-қувватланарди. Мен ҳақимда фақат бир гап айтилади: “Заҳро кучли, ўзи уддалайди”.

Бир куни аммам қўнғироқ қилди. Овози таниш, тили таниш.

—    Қизим,- деди,- онанг сен юборган йўқловларни ука-сингилларинга беради. Улар яхши яшасин деб, сендан фойдаланади. Сен узоқдасан, ҳеч ким сени ўйламайди…

Ўша кундан кейин ичимдаги онамнинг олдида ўзимни аҳамиятсиз, кераксиз санаш ҳисси каттарди. “Демак, яна мен…- дедим. Яна мен ишлайман, мен бераман, яна мен кемтик қоламан.”   Яна бир ўтгач аммам қўнғироқ қилди.

—    Менга қара, қизим, нотўғри тушунма. Лекин баъзи фарзандлар кўпроқ севилади. Бир куни чидолмадим, онамга қўнғироқ қилдм. Овозим дағал эди:

—    Она,- дедим,- мен сизга пул жўнатяпман, сиз ҳалиям йўқсилдек яшаяпмиз. Пулни нима қиляпсиз? Бошқаларга тарқатяпсизми?

Аввал жим бўлиб қолди.

—    Қизим,- деди.-  Эшитишга ҳам тоқат қилмадим.

—    Пойабзалингиз йўқ, кийимларингиз эски, уй нураб ётибди. Мени анойи деб ўйлайсизми? Фақат уларни яхши кўрасизми? Фақат улар сиз учун қадрлими?

Гапларимни гапириб телефонни ўчирдим. Онам ҳам бошқа қўнғироқ қилмади.  Икки йил гаплашмадик. Мен ҳақли эдим, наздимда. Сивасда она қашшоқ яшаса ё бахил, ё топганини бошқаларга едираётган бўлади, деб ўйлардим. Қолаверса, одам ўзини кераксиз, қадрсиз ҳис қилса, кўзига ҳамма нарса душман бўлиб кўринади.

Янглиш ўйлаган эканман. Шундан кейин ҳаёт менга қаради. Ишим инқирозга учради. Унинг орқасидан ишим судга оширилди. Кейин бозор синди. Уйим, автомашинам қўлдан кетди. “Жон дўстларим, туғишганларимдан аъло” деганларим бир-бир кўринмай қолди. Бир куни тонгда уйғондим, борадиган жойим қолмаганди. Автобусга чиқдим. Тўғри Сивасга йўл олдим. Шаҳар марказидан ўтдик. Кангал муюлишига кўзим тушди. Улаш йўлидан ўтаётганда ичимга зимистон чўкди. Юрагим сиқилди. Онамнинг уйи олдида тушдим. Эшик ҳалиям ўшандай. Ҳовли ҳалиям тошли. Онам эшикни очди. Менга қаради. Озиб кетганман. Уст-бошим униққан, юпун.

Саволга тутмади. Ўтин иситгични ёқди. Чой қўйди. Эски столга ўтқизди мени. Кейин ичкарига кириб кетди. Сандиқ тагидан эски печенье қутиси  чиқарди. Тикув игналари қўйиладиган тунука қути бўладию, ўшани. Стол устига қўйди. Қути оғиргина кўринди.

—    Оч!- деди.

Очдим. Ичидан тилло тангалар чиқди. Банкдан олинган квитанциялар. Қўлим титради.

—    Қизим,- дея гап бошлади.- Сен пул жўната бошлагандинг, мен қўрқдим. Ҳаммаси жуда тезлашиб кетганди. Мен онаман, биламан. Ҳаёт бир куни инсондан ҳаммасини қайтариб олади. Укаларинга берганларим ўзимни қорнимдан, эгнимдан кесганларим эди. Лекин сенинг юборганларинг, ўзинг учун асраб қўйилганди…

Кейин билсам, онам ўзига ишлатиши учун юборган пулларимнинг бир сўмига ҳам тегмаган экан. Ўз меҳнати билан тирикчилигини ўтказибди. Баъзан укаларимга ёрдам берибдию, лекин жўнатилган пулни асраб қўйибди.

Кўзларимга термулди онам:

—    Мен сени укаларингдан кам севмадим, Заҳро. Фақат сени улардан кучлилигингни билдим.

Баъзан бир жумла одамни қулатиб ташлайди.

Ўша куни англадим. Мен онамни қашшоқ деб ўйлагандим. Укаларимга бошқача муомала қилади, деб ўйлардим. Аммамнинг айтганларини рост деб ўйлабман. Ҳолбуки, онам бошқалардан кўра кучли кўринганни, ҳаммадан кейинга қолдирган экан. Севмагани учун эмас, бу фарзанди кучли бўлгани учун.
Онадўлида она дегани — кўринмасдан тутиш, гаплашмасдан йиғиш, кучли кўринган болни сўзсиз ҳимоя қилиш, демак экан.

Ўша тунука қути бўлмасайди, бугун бўлмасдим. Бу қутидаги жамғарма мен юборган пулнинг камида ўн баравар ортиғи эди.

Йиғладим. Гўдак боладек. Мени бағрига босиб, фақат шундай дея олди: “Пул кетади қизим… Лекин онанинг дарвозаси фарзанди учун ёпилмайди.”

Баъзан сенга гап ўргатиб, ичинга фитна уруғи қадайдиганлар сени ўзлигингдан маҳрум қилишади. Баъзан сени ҳаммадан охирги ўринга қўядиган киши сенинг қоқилишингни биладиган одам бўлади. Она — режанинг Б моддасидир. А моддасида қоқилиб тушганингда бардам турадиган ягона ҳамкоринг.

Бир печенье қутиси бир умрлик қадрсизлик исёнини бостиради.

 

Умида Адизова таржимаси