МАРМАРА МАРЖОНИ — УМИД РАНГИГА БУРКАНГАН САКАРЯ

     Истанбул ва Анқара каби катта шаҳарларга яқинлиги ва мафтункор табиати билан йилнинг тўрт фаслида дам олиш учун афзал кўриладиган Сакаря, Мармара минтақасининг Чаталжа-Кожаели қисмида жойлашган. Қораденгиз соҳилининг узун қирғоқларида ҳордиқ чиқариш имконияти билан ёзги таътилнинг машҳур манзилларидан бирига айланган Сакаря, дунёнинг турли бурчакларидан табиат ихлосмандларини ўзига жалб этадиган Сапанжа кўли, 

    Туркиянинг энг катта сув ўрмони Aжарлар Лонгози кўли, тоғ ён бағрларида жойлашган Чамлижа кўли ва Туркиянинг учинчи энг узун Сакаря дарёси каби гўзалликларни ўз ичига олган.

    Сокин ва хушманазара табиатида мириқиб дам олиш имкониятига эга бўлган Машуқийе каби шаҳарчалари билан машҳур Сакаря, мафтункор шаршараларидан ям-яшил яйловларигача, шифобахш булоқларидан бепоён тоғ бағирларигача кўз қувнатиб, руҳни яйратувчи гўзалликлардан барпо бўлган. 

    Сакаря вилояти жойлашган географик минтақа қадим замонлардан буён турли қабилалар ўтиб –қайтадиган кўчиш йўллари устида жойлашган. Шаҳар антик даврда Битиния деб аталган минтақада жойлашган. Бу исм минтақада истиқомат қилган ва кейинчалик худди шу номни олган Битин халқидан келиб чиққан. 

    Сўлим гўша жарангдор исмини мифологияда фригиялик дарё худоси деб билинган Саггариос (Сакаря)дан олган. 

    Маълумки, бу ҳудудда дастлаб битинияликлар, кейин эса византияликлар яшаган. 1324-йилда Ўрхон Ғози даврида византияликлар томонидан босиб олинган аҳоли пункти “Ada karyesi” (Aдақишлоқ) деб аталган.

    Кейинчалик аҳоли сони кўпайиб, 16-асрда “Ада шаҳарчаси”га айланиб кетади. 18-асрда     Кожаели вилоятига қарашли Ада тумани деб номланган. Aҳоли пункти 19-асрда минтақанинг қишлоқ хўжалиги ва савдо тузилишига кўра шаклланган; эгар ишлаб чиқарувчилар; тўқмоқ ишлаб чиқарувчилар; пойабзал ишлаб чиқарувчи косиблар ва темирчилар номли марказий маҳаллалар ташкил этилади ва туман Сакаря дарёсининг икки ёқаси ўртасида ташкил этилган бозори билан ҳақиқий "Aдапазари" (Ада бозори)га айланади.

    Узоқ йиллар Кожаели вилоятининг тумани сифатида билинган Aдапазари 1954 йил 17-июнда Туркия Олий Миллат Мажлиси томонидан қабул қилинган қонун билан “Сакаря” номи билан вилоятга айланди. 

    Сакаря вилоятининг марказий тумани — Aдапазари. Aдапазари туманининг шимолида Кайнаржа ва Сўғутли туманлари, шимоли-ғарбда Кожаэли-Кандира тумани, ғарбда Кожаэли, жануби-ғарбда Сердиван ва Aрифия туманлари, жануб ва жануби-шарқда Эренлар тумани, шарқда Aкязи ва Ҳендек туманлари мавжуд. 

    Сакаря бўйлаб ғойибона саёҳатимизни, лаззатли ва шифобахш таомлардан тановвул қилиш билан бошлаймиз. Саёҳат тўқ қорин ва хотиржам кўнгилга татийди, ахир. 

  

 Йўлингиз тушиб, Сакарямизга ташриф буюрсангиз, “ислама кўфта”, беҳи дўлмаси, черкас товуғи, “чене чарпан” (яшил маржумак ва уградан қилинган хўрда), булғур хўрдаси, “пирасали бўрак” (кўкатли сомса) ва қовоқли гўзлема (қовоқ бичак)нинг таъмини татиб кўринг.

    

Шундай қилиб, саёҳатимизни бошлаймиз. Сакаряга ташриф буюриш насиб этганида, иншааллоҳ сайрни Кент хиёбони (Азиз Дуран боғи)дан бошлашни тавсия қиламан. Кент хиёбони Чарк анҳори бўйида 160.000 m2 майдонда барпо этилган. 14000 m2дан иборат сунъий кўли мавжуд ушбу хиёбон шаҳарга келган сайёҳлар биринчилардан бўлиб келадиган дам олиш маскани саналади. Хиёбонда пиёдалар юриши учун йўлаклар, югуриш йўлаклари, болалар учун ўйин майдончалари, пикник учун махсус боғчалар ва ресторанлар бор. 

    Шунингдек, хиёбон ичида шаҳар рамзларидан бири бўлган тарихий Чархпалак мавжуд. Чарк анҳори ёқасида 1581 -1585 йиллар орасида бунёд қилинган бу ёғоч тегирмон, 250 йилдан зиёд шаҳарга хизмат бергач, 1700ли йилларда томошагоҳга айлантирилади. Усмонийлар даврида масжидлар ва Адапазарини ичимлик суви билан таъминлаш мақсадида ишлатилган тарихий чархпалакнинг томоша саҳнида туриб суратга тушишингиз мумкин.

    Сакарянинг юраги деб аталадиган ва йигирма тўрт соат  гавжум бўлган Чарк шоҳкўчаси Сакарянинг маркази Адапазари туманида жойлашган. Автотранспортлар ҳаракатланиши тақиқланган бу шоҳкўчанинг икки ёқасида савдо марказлари, дўконлар, кафе ва ресторанлар, гўзаллик салонлари жойлашган. Тунаб қолишингиз учун шинам ва барча қулайликларга эга бўлган меҳмонхоналарни ушбу кўчадан топиб, бир-биридан лаззатли маҳаллий таомларни ҳам шу ердаги овқатланиш масканларида татиб кўриш имконига эга бўласиз.

    Сакаря шаҳар марказида ғала-ғовур дунё ва гавжумликдан узоқлашиб табиатнинг ям-яшил, асл гўзаллиги қўйнида ҳордиқ чиқариш учун яшил соҳалардар бири Аднан Мендерес шоҳкўчасида ўрмон хўжалиги муасасаси ёнида жойлашган Ўрмон хиёбони айни муддао. Ўрмон хиёбони 2006 йилда ўн саккиз гектар яшил майдон ҳудудида фаолиятини бошлади.   Турфа хил дарахт ва ўсимликлар билан безалган, кишининг баҳри дилини очадиган йўлаклар, болалар ўйин майдончалари, спорт ўйингоҳлари, ресторан, чой боғчалари, кафетерийларида мароқли ҳордиқ чиқариш ва шаҳар ўртасида ўрмон табиати завқини ҳис қилиш учун ташриф буюриладиган Ўрмон хиёбони фавворалар манзарасида табиий маҳсулотлардан тайёрланган нонушта дастурхони билан ҳам диққатга сазовор.

Шунингдек, шаҳарнинг Адапазари туманида жойлашган Вагон ҳиёбони ҳам  йилнинг тўрт фаслида сайёҳлар, ҳордиқ чиқаришга келган маҳаллий аҳоли билан гавжум. Бир куни тонгда Чарк анҳори бўйида, чархпалак манзараси билан кафетерий ва кутубхона сифатида фаолият кўрсатадиган Вагон хиёбонида ҳам машҳур туркча қаҳвалти (нонушта)га ташриф буюришни унутманг. 

Сапанжа кўли бўйида жойлашган Сердиван кўл хиёбони ҳам тенгсиз кўл манзараси ва кислород даражаси юқори ҳавоси билан Сакаряда ҳордиқ чиқариш учун мутлақо боришингиз керак бўлган маконлар рўйхатида бўлсин. Кўл ёқаси бўйлаб ўрнатилган ўриндиқлар, ҳордиқ айвонлари, яшил боғчалар ва пиёдаларга мўлжалланган юриш йўлаги билан йилнинг тўрт фаслида ҳам мароқли Сердиван кўл хиёбонида баҳри дилингиз очилиши аниқ. 

2014 йилда хизмат учун дарвозаларини очган Сакаря хиёбони 120 гектардан ортиқ майдонда фаолият кўрсатади. Бу хиёбонда болалар учун аттракционлар, кафе-ресторан, чой боғчалари, югуриш ва юриш йўлаклари, спорт майдончалари, ҳордиқ чиқариш учун айвонлар сайёҳлар ва ҳордиқ чиқарувчилар хизматига ҳавола қилинган.

    Табиат мўъжизаси бўлган Сапанжа кўли Туркиянинг Сакаря ва Кожаэли вилоятлари ҳудида жойлашган. Шарқдан Сакаря дарёси ва ғарбдан Измит Кўрфази орасида, денгиз сатҳидан 33 метр юксакликда бўлган кўлнинг узунлиги шарқ-ғарб йўналишида ўн олти километр, эни эса шимол-жануб йўналшида беш киломтердан иборат. Тектоник, яъни ер қобиғининг  ҳаракатланиши оқибатида юзага келган ҳавзаларга сув тўлишидан пайдо бўлган. Дунёнинг сувини ичиш мумкин бўлган ноёб кўллари орасида бўлган Сапанжа кўли, Сакаря ҳудудини ичимлик суви билан таъминлайди.

Сакаряга ташриф буюрсангиз, Сапанжа кўлини кўрмасдан, кўл соҳилидаги меҳмонхоналарда тунаб, кўнгилочар масканларда ҳордиқ чиқариб, лаззатли таомлардан тановвул қилмай асло ортга қайтмаслигингизни тавсия қиламан. 

    Маъдан шалоласи, Акязи яйловлари, Памукова кенгликлари, Арифие манзаралари, Қирқпинар дам олиш хиёбони, лаззатли қовурмалари билан машҳур Феризли, неча минг йиллик тарихлардан қисса сўйлайдиган Таракли тумани, Доғанчай шалоласи, Акгўл ва Истанбулдара дам олиш маскани каби  руҳни аллаловчи гўшалар сайёҳларни ўзига маҳлиё қилади.

    Шунингдек,  вилоятнинг Карасу туманида жойлашган Қораденгиз соҳилида соҳил бўйлаб юриш ва югуриш йўлаги, пляж, меҳмонхона ва овқатланиш муассасалари ҳам Сакаряга ташриф буюрувчи сайёҳлар ва маҳаллий аҳолининг энг севимли гўшаларидан ҳисобланади.

Сакарямизнинг хушманазара диққатга сазовор сайёҳлик гўшалари ҳақида ёзган билан тугамайди. Қисқача қилиб, Туркиянинг энг сўлим ва баҳаво шаҳарларидан бўлган Сакаряга албатта ташриф буюришни кўнгилга тугиб қўйинг, деймиз. 

Нафақат замонавий хиёбон ва кўчалари, ширин таомлари, меҳмондўст, хушсурат, хушмуомала инсонлари, балки тарихий масканлари, кенг яйлов ва виқорли тоғлари, ҳар фаслда ўзгача ҳусн –таровати билан кўз қувнатадиган қишлоқлари билан шаҳримиз сизга қучоқ очади.

Бир сўз билан айтганда, таровати ва меҳри билан кўнглингизни хушнуд этадиган Сакаря сизни интиқ кутмоқда. 

Қани, ҳозироқ учоқ билетига буюртма бериб, жомадонларингизни ҳозирланг ва сафарга  ният қилинг!

Умида Адизова тайёрлади